Između fraze i ideje: Šta su evropske vrijednosti i ima li ih danas u Crnoj Gori i na Starom kontinentu

Osam decenija nakon ratnog trijumfa nad fašizmom i formalnog začetka ideje o ujedinjenoj Evropi, crnogorski politički prostor zasićen je retorikom o evropskim vrijednostima. Dok se akteri i vlasti i opozicije proglasiše ekskluzivnim zastupnicima ovog koncepta, međusobno se optužujući za antievropejstvo, realnost na terenu sugeriše nešto sasvim drugačije. Čini se da su evropske vrijednosti, baš kao i pojmovi antifašizma i građanske države, postale tek prigodne fraze koje se koriste u dnevnopolitičke svrhe, dok zapuštenost institucija, nerazvijena demokratija i izostanak stvarne vladavine prava služe kao najbolji dokaz te teze.

​Ovakve prilike neminovno nameću pitanje šta zapravo predstavljaju ti ideali i da li oni u Crnoj Gori zaista žive ili se sve svodi na puko deklarativno zalaganje. Sagovornici „Vijesti“ ukazuju na to da se istinske vrijednosti poput slobode, demokratije, ljudskih prava i socijalne pravde ne mogu iscrpiti u formalnopravnim okvirima, već se moraju svakodnevno praktikovati. Usljed prekomjerne i često neadekvatne upotrebe, sintagma o evropskim vrijednostima svela se na isprazni koncept koji u praksi gubi svoje suštinsko značenje, dok istovremeno i sama Evropa naizgled klizi ka putevima koji se teško mogu povezati sa onima izgrađenim nakon Drugog svjetskog rata.

​Današnji datum nosi dvostruku simboliku koja dodatno naglašava ovaj jaz između istorijskih tekovina i sadašnjeg trenutka. Kapitulacijom nacističke Njemačke prije tačno 81 godinu završen je najkrvaviji sukob na tlu Evrope, a taj trijumf nad fašizmom slavi se kao temelj modernog svijeta. Razlika u obilježavanju – 8. maja na Zapadu i 9. maja u zemljama pod nekadašnjim sovjetskim uticajem – svjedoči o dubokim istorijskim i političkim korijenima koji i danas oblikuju međunarodne odnose.

​Istovremeno, 9. maj se slavi i kao Dan Evrope, podsjećajući na 1950. godinu i objavljivanje Šumanovog plana. Autori ove vizije, Robert Šuman i Žan Mone, postavili su temelje onoga što danas poznajemo kao Evropsku uniju, vjerujući u zajedništvo i solidarnost kao jedini put ka trajnom miru. Ipak, u crnogorskom kontekstu, podsjećanje na ove datume služi više kao ogledalo u kojem se ogleda nesklad između naslijeđenih ideala i realnosti u kojoj su te vrijednosti postale tek sredstvo za političko nadmetanje.