Evropska unija i Crna Gora (5): Zašto Norveška, Island i Švajcarska nijesu članice EU i može li Crna Gora njihovim putem?

Bogatstvo, referendumi i pristupi evropskom tržištu

​Norveška je dva puta pregovarala o članstvu, ali su građani na referendumima 1972. i 1994. godine rekli „ne“. Razlog nije bio protivljenje evropskoj saradnji, već ogromni prihodi od nafte i gasa, mala populacija i snažna ekonomija u kojoj je procjena bila da bi punopravnim članstvom više izgubili nego dobili.

​Ipak, Norveška, baš kao i Island, funkcioniše kroz Evropski ekonomski prostor (EEA). To im omogućava pristup jedinstvenom tržištu EU, ali zauzvrat moraju prihvatati većinu evropskih pravila i uplaćivati novac u fondove EU — bez prava glasa pri donošenju tih odluka. Island je nakon finansijske krize 2008. pokrenuo pregovore, ali ih je kasnije zamrznuo, zadržavajući model učešća u zajedničkom tržištu.

​Švajcarska je izabrala treći put: nije članica ni EU ni EEA, ali je sa Briselom potpisala više od stotinu bilateralnih sporazuma koji joj omogućavaju duboku saradnju u trgovini, saobraćaju, nauci i obrazovanju.

​Razlika u pravilima i ekonomskim kapacitetima

​Glavna razlika između članica i nečlanica iz ovog kruga jeste u procesu odlučivanja: države članice učestvuju u kreiranju pravila, dok ih Norveška, Island i Švajcarska moraju usvajati i primjenjivati ukoliko žele pristup evropskom tržištu.

​Norveška raspolaže jednim od najvećih državnih fondova na svijetu, vrijednim više hiljada milijardi eura, zahvaljujući nafti i gasu. Švajcarska je globalni finansijski centar sa izuzetno jakom visokom tehnologijom, dok Island ima malu populaciju, specifičnu geotermalnu energiju i izuzetno razvijeno ribarstvo. Sve tri ekonomije mogu priuštiti finansijsku nezavisnost od članstva.

​Teoretski, Crna Gora bi mogla pokušati da slijedi njihov put, ali praktično je to izuzetno teško. Crna Gora nema takve ekonomske resurse i njena privreda daleko više zavisi od direktne trgovine sa EU, stranih investicija i pristupnih fondova. Stoga pravo pitanje nije zašto bogate nordijske i alpske zemlje nijesu u EU, već da li Crna Gora uopšte ima ekonomske kapacitete da bira isti model van punopravnog članstva.