Državljanstvo kupilo 867 investitora, još sedam čeka

Program ekonomskog državljanstva, koji je zvanično prekinut krajem 2022. godine, privodi se kraju. Prema podacima iz Informacije o finansijskom aspektu ovog posebnog programa sa stanjem na dan 30. april 2026. godine, crnogorsko državljanstvo je na osnovu investicija, administrativnih taksi i naknada za inovacije do sada dobilo 867 stranaca. S obzirom na to da su pravo na pasoš po istoj aplikaciji ostvarivali i supružnici i djeca investitora, procjenjuje se da ukupan broj novih crnogorskih državljana po ovom osnovu premašuje dvije hiljade.

​U proceduri kod Uprave policije preostalo je još svega sedam zahtjeva, dok je ukupno odbijeno 239 aplikacija. Od samog pokretanja programa 2019. godine, Agenciji za investicije Crne Gore predato je ukupno 1.113 zahtjeva. Nakon što je Vlada Dritana Abazovića u januaru 2023. godine zvanično obavijestila Evropsku komisiju da obustavlja prijem novih aplikacija, administracija je nastavila da obrađuje 787 zahtjeva koji su predati prije tog roka.

​Milionski prihodi završili u turizmu, poljoprivreda zapostavljena

​Finansijski bilans ovog programa pokazuje da su ukupne investicije stranaca iznosile 251 milion eura. Pored toga, aplikanti su plaćali i dodatnu naknadu od 100 hiljada eura. Kada se odbiju provizije agenata i banaka, od tih naknada je u državni budžet na ime administrativnih taksi uplaćeno 43,5 miliona eura, dok je Fond za inovacije prihodovao 31,2 miliona eura.

​Ipak, struktura ulaganja pokazuje ogromnu nesrazmjeru u odnosu na proklamovane ciljeve. Iako je program obuhvatao investicije u turizam, poljoprivredu i prerađivačku industriju, čak 250,5 miliona eura slilo se u turistički sektor, odnosno u kupovinu apartmana i stanova u kondo hotelima koje je odobrila Vlada. Sa druge strane, poljoprivreda i prerađivačka industrija privukle su svega pola miliona eura stranih investicija.

​Stranci su uglavnom kupovali nekretnine u luksuznim primorskim rizortima kao što su Porto Montenegro, PortoNovi i Luštica Bay, ali i u projektima domaćih investitora na sjeveru, poput Kolašina i Žabljaka, iza kojih stoje Zoran Bećirović, Petros Statis i kompanija “Bemax”. Uslov za dobijanje pasoša bio je ulog od 450 hiljada eura u Glavnom gradu i primorskom regionu, ili najmanje 250 hiljada eura u sjevernom i središnjem regionu. Među aplikantima je prednjačili građani Rusije, a pratili su ih državljani Kine, Sjedinjenih Američkih Država, Ukrajine, Vijetnama i Libana.

​Pritisak Brisela i pravni zapleti pred Upravnim sudom

​Projekat je prekinut na izričit zahtjev Evropske unije, koja se od samog početka protivila “prodaji” državljanstva u zemlji kandidatu za članstvo. Brisel je kontinuirano upozoravao na rizike od pranja novca, finansiranja terorizma, organizovanog kriminala, te na opasnost da pasoš buduće članice EU dobiju sumnjiva lica. Iz Vlade je tada saopšteno da se traži alternativa koja bi bila prihvatljiva za EU, a koja bi istovremeno zadovoljila ekonomske interese države.

​Završnicu programa prate i ozbiljni pravni problemi. Upravni sud je krajem novembra 2025. godine poništio više rješenja Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) kojima su odbijeni zahtjevi za državljanstvo, ocijenivši da je MUP pogrešno primijenio materijalno pravo. Sud je utvrdio da se MUP u 25 slučajeva neosnovano pozvao na opšte odredbe Zakona o crnogorskom državljanstvu, umjesto na specifična pravila Programa ekonomskog državljanstva.

​Ključni razlog za odbijanje ovih zahtjeva bila su negativna mišljenja Agencije za nacionalnu bezbjednost (ANB) zbog navodnih smetnji po nacionalnu bezbjednost. Sa druge strane, MUP se brani stavom da Vlada, bez obzira na propisane procedure, zadržava diskreciono pravo da vrši nezavisne provjere aplikanata u skladu sa međunarodnim pravom.

​Iako su sudske presude donijete prije gotovo pola godine, MUP još uvijek nije okončao ove postupke. Pravni zastupnici odbijenih ruskih aplikanata upozoravaju da država zbog ovog odugovlačenja rizikuje višemilionsku štetu i nove sudske sporove, dok na prelaznom računu, do konačnog ishoda ovih procesa, ostaje zarobljeno osam miliona eura.